Diễn đàn "Chạy theo bằng cấp bằng mọi giá?"

TT - Có thể nói việc đất nước có nhiều người trình độ đại học là thông tin đáng vui nhưng sẽ vui hơn, sẽ ít có những nỗi buồn bất chợt hơn, sẽ ít có những hành vi nông nổi hơn khi tấm bằng đại học không trở thành một giá trị đầy áp lực có thể chứa đựng nhiều khủng hoảng và đắng cay.

Rớt nguyện vọng 1, đông đảo thí sinh lại nô nức nộp đơn vào nguyện vọng 2. Trong ảnh: nhận hồ sơ xét tuyển nguyện vọng 2 tại Trường ĐH Hoa Sen TP.HCM - Ảnh: Như Hùng

Tại sao nhiều người quá căng thẳng để tìm đường vào đại học bằng mọi giá như thế? Tại sao tấm bằng đại học hấp dẫn người ta đến thế?

Nhầm lẫn việc học với tấm bằng

Một xã hội coi trọng việc học là xã hội văn minh, học là con đường duy nhất để có thể tiến bộ không ngừng và thành công, hạnh phúc. Một xã hội học tập đang được phát động và được công chúng ủng hộ, nhưng nhiều người nhầm lẫn việc học với việc phải có được tấm bằng. Sự nhầm lẫn đáng tiếc này có thể có nhiều nguồn gốc, nhưng có điều ai cũng biết ngày nay nếu không có bằng cấp thì rất khó xin được việc làm, đôi khi kể cả một công việc không cần bằng cấp.

Có một mâu thuẫn xuất hiện trong nhận thức của nhiều người, kể cả người làm công tác tuyển dụng: tuy không tuyệt đối hóa bằng cấp nhưng khi xem xét trình độ, năng lực của một người, điều đầu tiên người ta nghĩ đến là văn bằng như thế nào bởi không có cách nào khác để tin cậy hơn là căn cứ vào bằng cấp.

Thực chất vấn đề không phải là giá trị thực của văn bằng mà chỉ là để đúng thủ tục và yên tâm về mặt tâm lý khi tri giác và hiểu biết một con người. Bằng cấp trong trường hợp này chỉ là điều kiện cần để được thử sức, thử việc mà thôi, nếu sau thời gian thử việc ai đó thể hiện năng lực không tương xứng với tấm bằng sẽ không được chấp nhận, lúc đó giá trị thật của văn bằng mới được kiểm nghiệm.

Sự nhầm lẫn giữa học và bằng cấp thể hiện ở nhận thức đơn giản là: hãy cứ có bằng đại học trước đã, việc gì rồi sẽ tính sau và thế là nhiều người tìm cách thi hoặc ghi tên học đại học bằng mọi giá để có được tấm bằng. Bằng đại học vì thế trở thành niềm hi vọng đổi đời, trở thành tấm vé thông hành khẳng định giá trị của nhiều người.

Ngày nay, một số người đánh giá giá trị của con người thông qua việc sử dụng hàng hiệu, thông qua phương tiện vật chất và thông qua cả những tấm bằng đại học, vậy nên mới có tình trạng mua bằng chạy học... Học đại học trở thành người có trình độ cao để bản thân hạnh phúc, rạng danh gia đình và phục vụ xã hội là điều được mọi người đề cao, nhưng học đại học chỉ để “trang trí” và cho bằng thiên hạ chắc sẽ trả giá thật cao cho chính sự hoang phí của bản thân.

ĐH không phải là con đường duy nhất

Ngày nay, xã hội cần nhiều người có trình độ cao được đào tạo bài bản ở các trường đại học để phát triển đất nước nhưng cũng rất cần nhiều người thành thạo chuyên môn, tay nghề vững chắc được đào tạo ở các trường chuyên nghiệp trở thành người lao động có trình độ tiên tiến.

Tạo áp lực tâm lý phải có bằng đại học sẽ vô tình đẩy các bạn trẻ vào vòng quay hình thức để không ít người thất vọng và có thể căng thẳng đảo điên vì cứ trượt dài trên bậc thang không bao giờ tới. Xin hãy đề cao những người thành đạt với xuất phát điểm không phải với bằng đại học, xin hãy tôn vinh những người công nhân lành nghề thứ thiệt đang miệt mài lao động để sống vui và góp sức mình phát triển đất nước.

Trong gia đình, cha mẹ nào cũng muốn con mình thành đạt và làm mình nở mặt nở mày, nhiều người không cần biết sức học của con và nhất mực yêu cầu con phải vào được đại học. Nhiều bạn trẻ không chịu nổi sự căng thẳng vì nhiệm vụ “bất khả thi” nên đã buông thả, mặc kệ hoặc có những hành vi thiếu kiềm chế để lại sự hối hận không bao giờ nguôi cho người lớn. Nếu không bắt đầu từ thực tế, từ khả năng, từ thực lực của con, người lớn có thể vô tình tạo áp lực không đáng có nhiều khi khủng khiếp làm các bạn trẻ quay cuồng, mất hết sáng tạo, không đủ tự tin và có lúc tuyệt vọng khi giấc mơ đại học không thành sự thật.

Ai cũng có ước mơ, ai cũng mong thành đạt nhưng vào được đại học không phải là con đường duy nhất để thành công, không phải là hình thức duy nhất để khẳng định giá trị, không phải là mục tiêu duy nhất của con người. Xã hội, gia đình và chính bản thân mình không chấp nhận các giá trị ảo, không quá đề cao tính hình thức của vấn đề thì nhận thức sẽ thay đổi, áp lực sẽ bớt và hiển nhiên những hành vi manh động, thủ ác trong nhà trường chắc sẽ bớt dần theo năm tháng.

TS tâm lý học ĐINH PHƯƠNG DUY

* Chúng tôi không có sự chọn lựa nào khác

Tôi rất đồng ý với những ý kiến cho rằng không nên quá chú trọng bằng cấp, vì không phản ánh hết năng lực cá nhân. Nhưng chúng tôi, những công dân trẻ mới bước vào đời, hầu như không có sự lựa chọn nào khác ngoài con đường đại học.

Tôi vừa thi đại học năm nay, trong lớp tôi có một bạn quyết định không thi, dù bạn ấy học rất khá, để rẽ sang một hướng đi mới. Và gần như ngay lập tức điều đó trở thành một vấn đề “nóng bỏng” trong lớp tôi! Nói thì rất dễ, nhưng làm sao chúng tôi có đủ bản lĩnh để tự đi theo con đường phù hợp với sức mình khi mà cả xã hội gần như xem bằng cấp là thước đo năng lực không thể thay thế?

Nina

* Áp lực từ người lớn

Chính từ người lớn với những đòi hỏi con mình phải như thế này thế nọ mà quên nhìn vào khả năng thật sự của con. Nhiều học sinh đã tự lừa dối và giấu cha mẹ các kết quả điểm 8, 9 chỉ vì đã có phụ huynh la mắng, nặng nhẹ với trẻ con vì những thành tích “sa sút” này (!). Xã hội cũng vậy, hầu hết thông báo tuyển dụng nhân sự, điều kiện dự tuyển luôn đòi hỏi “quá hớp”, lại thêm phân biệt chính quy và tại chức (?)...

Mặt khác, việc chuẩn hóa đội ngũ những người đang làm việc là việc làm cần thiết, nhưng giá trị thật của yêu cầu này có đảm bảo không? Có học thật, thi thật, bằng cấp thật? Cần trở lại những nền tảng cốt lõi để xây dựng một định hướng vào đời cho các em. Hãy giới thiệu những gương thành công mà không có bằng đại học. Họ luôn có quyết tâm, ý chí vươn lên mãnh liệt, không nản chí, không đầu hàng với thất bại, tự học hỏi và rèn luyện. Nhưng bao trùm vẫn là cần thay đổi tư duy từ xã hội.

Thiện Chí (Tiền Giang)

* Lương thấp hơn chỉ vì bằng cấp

“Đừng quá chú trọng bằng đại học”, ai cũng có thể nói như thế nhưng thực tế thì khác. Chúng ta thử nghĩ xem hầu như tất cả cơ quan đều đưa vấn đề bằng cấp lên hàng đầu, có cơ quan nào cần đến kinh nghiệm làm việc mà không có bằng cấp của chúng ta đâu. Trong nhiều cơ quan, tôi thấy cùng một công việc, thậm chí có người làm việc lâu năm rất tốt nhưng lương thấp hơn rất nhiều chỉ vì bằng cấp. Nhiều người ra trường với tấm bằng đại học nhưng trong công việc thì không biết nhiều, thường xuyên phải hỏi và thậm chí không biết xử lý các tình huống xảy ra trong công việc, phải nhờ đến các công nhân hoặc thợ lành nghề giải quyết.

Thiết nghĩ nếu năng lực thực tế được chú trọng chắc sẽ không còn vấn nạn cố gắng bằng mọi cách để có bằng được tấm bằng đại học trong tay.

Một bạn đọc ở Cần Thơ